تغذیه پس از زایمان

بعد از وضع حمل تمام خانم‌ها تمایل دارند که به وزن قبل از حاملگی خود برگردند و نگران هستند که این مورد چه مدت طول خواهد کشید. معمولاً بلافاصله بعد از زایمان به دنبال تخلیه محتویات رحم و خونریزی طبیعی حدود 5 تا 6 کیلوگرم، وزن کاهش می‌‌یابد. در طول 6 هفته اول بعد از زایمان 2 تا 3 کیلوگرم دیگر وزن کاهش پیدا می‌‌کند که این کاهش وزن به علت از دست دادن مایع از طریق ادرار است. اکثر خانم‌ها در طی 6 ماه بعد از زایمان به وزن قبل از حاملگی خود می‌‌رسند. از عواملی که بر روند کاهش وزن بعد از زایمان تاثیر دارند: حاملگی اول،‌ شیردهی، برگشت زود هنگام به کار خارج از خانه و … می‌‌باشند. در طی 6 هفته اول بعد از زایمان نباید محدودیت انرژی داشته باشید. زیرا بدن نیازمند است تا آنچه در زمان تولد نوزاد ازدست رفته است بازیابد و نیاز کودک تامین شود. در انجام کارهای منزل کمک کرده و احتمالا کار خود را شروع کنید. تغذیه با شیر مادر به طور معجزه‌آسا باعث کاهش وزن نمی‌‌شود ولی به کاهش وزن کمک می‌‌کند. خانمی که زایمان کرده است در واقع مسئول تغذیه خود و نوزادش می‌‌باشد، پس باید رژیم غذایی خود را با دقت انتخاب کند. رژیم بعد از زایمان باید با دقت دوران بارداری رعایت شود. خوردن همه مواد مانند حبوبات و دانه‌های مغذی، میوه‌های تازه، سبزیجات و غذاهایی که پروتئین و کلسیم و آهن را به فراوانی فراهم می‌‌کنند باید مورد توجه قرارگیرد. متخصصان و کارشناسان در بحث‌های پرستاری مادران توصیه به اضافه کردن انرژی به میزان 500 کالری در روز را دارند. به طور متوسط اکثر زنان شیرده روزانه 2700 کالری انرژی نیاز دارند. خوردن کمتر از 1800 کالری در روز منجر به کاهش تولید شیر و ضعف می‌‌شود. در این دوران، شیردهی و آزاد شدن اکسی توسین (هورمون آزاد شده از هیپوفیز) باعث می‌‌شود که مادر احساس تشنگی بیشتری بکند. به همین دلیل مادر در این دوران بیشتر از بقیه مواقع آب می‌‌نوشد و اگر چه که تاثیر زیادی در تامین شیر ندارد ولی دانشکده متخصصین زنان و مامایی آمریکا نوشیدن حداقل 8 تا 12 لیوان آب در روز را به مادران توصیه می‌‌کند. مواد غذایی که مادر می‌‌خورد و می‌‌نوشد بر روی شیردهی تاثیر می‌‌گذارد. بنابراین نظارت بر غذای مادر درواقع نظارت بر غذای کودک است. بطوریکه اگر مادر غذای نامناسب مصرف کند، نوزاد در واقع با رفتارش مادر را متوجه می‌‌سازد. مانند گریه‌کردن، خواب کم، بی‌قراری و… همچنین مادر باید در مورد مصرف غذاهای آلرژی‌زا دقت کافی داشته باشد، زیرا نوزاد به یک سری از مواد غذایی که مادر می‌‌خورد حساس بوده و پاسخ آن را به صورت علایم پوستی نشان می‌‌دهد. مصرف بعضی از غذاها توسط مادر باعث قولنج معمولی در نوزاد می‌‌شود و از جمله کلم و شیر گاو را می توان نام برد. مادران در این دوران باید همانند دوران بارداری میزان آهن دریافتی را کنترل کنند، هر چند که در دوران بارداری تمام ویتامین‌ها و مواد لازم را به طور کامل دریافت کرده باشند. مادر در این دوران به طور معمول قرص آهن را برای تامین آهن مورد نیاز خود و نوزادش مصرف می‌‌کند. بسیاری از خانم‌ها ذخایر آهن خود را طی زایمان‌های مکرر به میزان قابل توجهی از دست می‌‌دهند. بنابراین مادران باید در این دوران از نظر ذخایر آهن کنترل شوند. البته این نکته قابل توجه است که این مواد کمکی (مانند ویتامین‌ها) نباید جایگزین یک رژیم غذایی خوب شوند. مادران با رعایت رژیم غذایی متنوع و مناسب سلامت خود و نوزاد خود را تضمین می‌‌کنند. با توجه به این که در این دوران هر هفته در حدود نیم تا یک کیلوگرم وزن مادر کاهش می‌‌یابد، رژیم غذایی کم‌چرب به همراه ورزش‌های مناسب در این روند تاثیر بسزایی دارند. ولی باید توجه داشت که کاهش سریع وزن مادر به عنوان یک خطر برای نوزاد است، زیرا این عمل باعث می‌‌شود سم معمولی که در چربی‌های بدن ذخیره شده است را به جریان خون رها کند و میزان مواد سمی یا آلوده‌کننده در شیر بالا رود. یکی از راه‌هایی که باعث می‌‌شود وزن مادر به طور منظم کاهش یابد و هیچ گونه خطری هم برای نوزاد ندارد، شیردهی می‌باشد. مادرانی که نوزاد خود را شیر می‌دهند،  کالری بیشتر از مادرانی که شیردهی نمی‌‌کنند  مصرف می‌‌کنند. مادران محترم باید توجه داشته باشند که حداقل در 6 هفته اول بعد از زایمان حتی نباید به فکر کاهش وزن باشند، زیرا محدود کردن آنچه شما در هفته‌های اول زایمان می‌‌خورید باعث کاهش تولید شیر می‌‌شود. مصرف مواد غذایی که پر از فیبر هستند مانند میوه‌ها و سبزی‌ها قسمت اصلی رژیم غذایی این دوران محسوب می‌‌شوند (حتی بیشتر از زمان بارداری). از مزایای این مواد غذایی فیبردار، تامین حرکات دودی روده‌ها است که برای درمان یبوست و هموروئید (بواسیر) مفید می‌‌باشد. هرگز خیلی زود به فکر بارداری مجدد نباشید. شما باید ذخایر مواد مغذی بدن خود را تقویت کنید تا آغاز پرفروغی برای جنین بعدی شما باشد. بارداری و شیردهی فشار زیادی بر بدن شما وارد می‌‌سازد. بارداری‌های پی‌درپی بر ذخایر مواد مغذی شما نظیر کلسیم و آهن و سطح انرژی، فشار اضافی وارد خواهد آورد به خصوص اگر شیرده نیز باشید. جهت کاهش وزن خود در بارداری اول محدودیت شدید کالری برای خود ایجاد نکنید، رژیم فوق العاده کم کالری از تامین مواد مغذی مهم در دوره بارداری بخصوص مواد مغذی نظیر کلسیم و آهن ناتوان هستند. از استعمال دخانیات و داروهای غیر مجاز خودداری کنید و راجع به داروهایی که مصرف می‌‌کنید یا قصد مصرف آن را دارید با پزشک خود مشورت کنید.

توصیه‌های لازم جهت دوران شیردهی

۱-در زمان شیردهی میزان مصرفی مایعات مادر باید به حد کفایت باشد و حداقل ۸ - ۷ لیوان در روز آب بنوشید و در صورت عدم تحمل غذایی نسبت به شیر روزانه ۴ - ۳ لیوان شیر بنوشید. ۲-در صورتی که عدم تحمل نسبت به مصرف شیر دارید (پس از مصرف احساس تهوع، دل درد و دل پیچه می‌کنید) می‌توانید آن را به تناسب با ماست جایگزین کنید. ۳- به خاطر داشته باشید، مصرف مایعات بیش از حد تحمل، نه تنها شیر را زیاد نمی‌کند بلکه باعث کاهش ترشح غدد شیری خواهد شد. ۴- از مصرف غذاهای نفاخ بپرهیزید، زیرا این نفاخیت به شیر شما منتقل می‌گردد و موجبات ناراحتی های بعدی را برای نوزاد شما فراهم خواهد کرد. ۵- از مصرف سیر، پیاز و کلم بپرهیزید زیرا علاوه بر نفخ زا بودن تاثیرات زیادی بر طعم شیر داشته تا جایی که با بدبو و بدطعم کردن شیر موجبات امتناع شیرخوار از مصرف شیر را فراهم خواهد کرد. ۶- قبل از مصرف حبوبات حتماً از قبل آن ها را خیس کنید و ۲ بار آب آن را عوض کنید، پس از صرف غذاهای این چنینی مصرف خرما، عرق نعناع، عرق رازیانه و زیره را به شما توصیه می‌کنم. ۷- در طول روز حتماً از ۲ نوع میوه حاوی ویتامین «ث» نظیر: توت فرنگی، مرکبات، لیموترش، جعفری، بروکلی، فلفل دلمه و گوجه فرنگی و... استفاده کنید. ۸- عرق رازیانه علاوه بر نقش خوبی که در جلوگیری از ناراحتی های گوارشی ایفا می‌کند، میزان شیر را نیز زیاد می‌کند. ۹- یک روز در میان نصف لیوان هویج رنده شده همراه با ۱ قاشق غذاخوری روغن مایع (زیتون) و ۱ عدد لیموترش میل کنید که ملغمه ای از ویتامین های A، C و E به بدن شما برسد. ۱۰-در فصل تابستان از مصرف میوه های سرشار از ویتامین نظیر طالبی و انگور غافل نشوید، حتی می‌توانید روز خود را با میل کردن ۱ عدد میوه شروع کنید. ۱۱- مصرف جوانه گندم، گردو و گندم بوداده را در برنامه خود داشته باشید و مصرف نان های سبوس دار را فراموش نکنید. ۱۲- در طول روز حتما ۱ عدد سیب با پوست میل کنید و این ضرب المثل انگلیسی را که می‌گوید: خوردن یک سیب در روز شما را از مراجعه به دکتر بی نیاز می‌کند را به خاطر داشته باشید و بدانید که ویتامین ها و مواد معدنی میوه ها بیشتر در لایه های نزدیک به سطح (پوست) آن هاست. ۱۳- استفاده از عسل و خرما (با پوست) را در برنامه غذایی خود بگنجانید و جالب است یادآور شویم که در یونان باستان از عسل با عنوان اکسیر نامیرایی یاد می‌کردند و استفاده از آن را تضمینی برای بقای عمر می‌دانستند. ۱۴-در مبحث مواد حاوی پروتئین بهتر است حداقل ۲ بار در هفته از ماهی استفاده کنیم، ماهی سرشار از اسیدهای چرب امگا ۳ بوده و شیر را زیاد می‌کنند، از پیشرفت التهاب جلوگیری می‌کنند و اسیدهای چرب ضروری که بدن قادر به ساخت آن ها نیست را به بدن می‌رسانند. ۱ لیوان آب مرغ یا آب گوشت بدون چربی هم، میان وعده بسیار مفیدی است. ۱۵- تخم مرغ سرشار از پروتئین است پس حتما میل کنید، اما مصرف بیش از ۳ عدد زرده تخم مرغ در طول هفته توصیه نمی‌شود و آن به توانایی کبد در متابولیزه کردن کلسترول برمی‌گردد. ولی مصرف سفیده تخم مرغ به هر میزان به شکل کاملا پخته که بهترین شکل هضم را دارد و تداخلی با بیوتین (نوعی ویتامین) ایجاد نمی‌کند، اشکالی ندارد. ۱۶- وعده صبحانه را بسیار جدی تلقی کنید تا در طول روز انرژی کافی برای شیر دادن را داشته باشید، هم منابع پروتئینی (شیر، پنیر، تخم مرغ) منابع چربی (کره ۱ قاشق مرباخوری، ۲ عدد گردوی کامل) و منابع کربوهیدرات (نان های سبوس دار یا عدسی) و ویتامینها  (آب میوه ها و سبزی ها) در آن لحاظ شده باشد. ۱۷- موادی مثل گردو، فندق، آناناس، موز، سیب، گلابی، گوجه فرنگی خام، اسفناج، گوشت گوساله و... سرشار از پتاسیم هستند و به شما در بهبودی سریع در دوران نقاهت کمک شایانی می‌کنند. ۱۸- همراه گوشت ها آب لیمو استفاده کنید تا جذب آهن را افزایش دهد. ۱۹- اسفناج، چیزی که تا قبل از یک سالگی برای کودک شما ممنوع است، سرشار از اسید فولیک است (چیزی که در صورت کمبود، نوعی کم خونی می‌دهد) بنابراین به تمام خانم ها توصیه می‌شود که در برنامه خود آن را داشته باشند!

تغذیه مادر شیرده دارای فرزندان دوقلو

مادری که دو کودک را شیر می دهد حتماً باید تغذیه کافی داشته باشد و گرنه مشکل کمبود شیر پیدا می کند و یا ذخائر بدنش تحلیل می روند. پس ایشان دو برابر نیاز یک مادر شیرده معمولی باید غذا مصرف کنند. یک مادر شیرده روزی 500 کالری اضافه تر باید انرژی مصرف کند و ایشان احتیاج به 1000 کالری انرژی اضافه بر نیاز معمولی شان دارند . حتماً باید روزانه 30 گرم پروتئین علاوه به نیازش و 1000 تا1300 میلی گرم کلسیم دریافت کند. در دیگر مواد مغذی تفاوتی وجود نخواهد داشت .   یک نمونه غذایی مناسب : صبحانه : نان سبوس دار ( سنگک ) 3 برش به اندازه کف دست + پنیر30 گرم + کره 2 قاشق مرباخوری + شیرکم چربی 1 لیوان. ساعت 10 : میوه 1 عدد + چای و 1 عدد کیک ساده . نهار : لوبیا پلو با سالاد : گوشت 150 گرم ، برنج پخته 20 قاشق غذاخوری ، لویبا سبز پخته نصف لیوان + روغن مایع 2 قاشق غذاخوری + ماست کم چربی 1 لیوان + سالاد( خیار 1 عدد + گوجه 1 عدد + پیازنصفه + آبلیمو و نمک ). عصرانه : میوه 2 عدد + نان 2 تکه + پنیر 30 گرم + گردو 10 نیمه . شام : کوکوسبزی با ماست : تخم مرغ 2 عدد + سبزی خام 2 لیوان + 2 تکه نان + روغن مایع 2 قاشق غذاخوری + ماست کم چربی 1 لیوان پیش از خواب : شیرکم چربی 1 لیوان + عسل 1 قاشق مرباخوری که بهتر است داغ خورده شود. خانم شما به مواد غذایی ذکر شده نیاز دارد خصوصاً به لبنیات توجه زیادی کنید که روزی 1 لیتر شیر و ماست حتماً کم چربی مصرف شود، سبزیجات و سالاد خیلی زیاد باید بخورند چون باعث افزایش شیرشان می شود و برای افزایش شیر مواد غذایی زیر موثر است: برگ ترب سیاه پخته شده – 2 گرم تخم ترب در طول شبانه روز- سیب زمینی ترشی – شوید – عرق زیره– هویج – بادام – انگور – آب لیموی تازه . در ضمن تغذیه کودکان باید با شیر مادرشان باشد.